Joanna Helander

Joanna Helander urodziła się w  1948 w Rudzie Śląskiej.

Fotografka, reżyserka filmów dokumentalnych, pisarka i tłumaczka, której praktyka artystyczna rozwija się na styku doświadczenia osobistego i historii. Znana dokumentalistka życia codziennego w PRL-u oraz autorka filmowych i fotograficznych portretów przedstawicieli polskiej i europejskiej kultury.

Studiowała romanistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, brała aktywny udział w opozycji demokratycznej w 1968 roku. Od początku lat 70., na emigracji w Szwecji. Jej twórczość kształtowała się w kontekście szwedzkiej fotografii dokumentalnej lat 70., redefiniującej medium jako narzędzie jednocześnie artystyczne i społeczne. Kluczowym momentem była publikacja albumu „Kobieta – en bok om kvinnor i Polen”(1978), wydanego w znanej serii „Aktuell Fotolitteratur”, współtworzącej nową scenę fotograficzną Szwecji. Jej projekt poświęcony doświadczeniu kobiet w Polsce Ludowej ustanowił jeden z ważnych wyrazistych głosów feministycznych weuropejskiej fotografii dokumentalnej.

Język fotografii Joanna Helander oparty jest na podwójnej perspektywie -uczestnictwa i oddalenia, sytuując się pomiędzy kulturami, biografiami i pamięcią. W obrębie środowiska intelektualnego i artystycznego fotografka stworzyła przenikliwy cykl portretów pisarzy i poetów, obejmujący m.in. noblistki Wisławę Szymborską i Olgę Tokarczuk, noblistę Czesława Miłosza oraz poetów tzw. Nowej Fali – Stanisława Barańczaka, Adama Zagajewskiego, Ryszarda Krynickiego i Juliana Kornhausera.
Twórczość Joanny Helander rozwija się poprzez długoterminowe projekty realizowane poza logiką zleceń i medialnej spektakularności, oparte na bliskości i zaufaniu. Jej fotografie, filmy oraz publikacje książkowe, często powstają w dialogu z literaturą i realizowane są we współpracy z przyjacielem Bo Perssonem –  szwedzkim scenarzystą i reżyserem. W ich unikalnym, niezwykle bogatym archiwum filmowym i fotograficznym można znaleźć twórców filmu, sztuk wizualnych i teatru. Fotografie Joanny Helander nie tyle dokumentują środowisko, ile odsłaniają jego wewnętrzną strukturę –  sieć relacji, napięć i intymnych gestów. Jej prace cechuje niezwykła gęstość i intensywność emocjonalna, ale i duża doza poczucia humoru.

Artystka jest  laureatką państwowych stypendiów Szwedzkiego Związku Artystów oraz Związku Pisarzy. Była wielokrotnie nagradzana m.in. tytułem Fotograf Roku w Szwecji (1983), Krzyżem Wolności i Solidarności (2012),  medalem im. Jana Masaryka przyznawanym przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Czeskiej. Prace artystki były szeroko prezentowane w wielu krajach, jej fotografie znajdują się w wielu zbiorach prestiżowych międzynarodowych instytucji i kolekcjach prywatnych.